Malta Files: wat werd er van de 491 Belgen?
Negen jaar na de Malta Files: 491 Belgen genoemd, één Kamervraag en een minister die 'geen enkele maatregel' nam. Wat de fiscus sindsdien vond.
Eén adres op Malta, één brievenbus, zestien Belgische namen. Zo vond De Tijd het in 2022: zestien landgenoten die voor hun Maltese vennootschap hetzelfde postbusadres van een advieskantoor gebruiken. Het zijn vennootschappen op papier. De brieven komen wel aan, ook vijf jaar na de Malta Files.
Op 19 mei 2017 hield dat eiland heel Europa bezig. Dertien media publiceerden tegelijk de Malta Files, een onderzoek naar hoe Malta bedrijven en vermogende particulieren uit andere EU-landen naar zijn lage belastingen lokt. HLN zette er die avond een getal bij dat bleef hangen: 491 Belgen genoemd in het onderzoek. Negen jaar later is de vraag simpel: wat is er met die 491 gebeurd?
Het eerlijke antwoord: dat weet niemand publiek. Er kwam nooit een lijst vrij en de fiscus rapporteert niet per lek. Wat in de Kamer op papier staat, toont wel hoe België ermee omging.
Le Soir zat erbij, De Standaard en Knack niet
Het onderzoek kwam van het netwerk European Investigative Collaborations (EIC). Volgens de projectpagina van EIC werkten 49 journalisten van 13 media in 16 landen mee, onder leiding van Der Spiegel en The Black Sea. Het enige Belgische medium in die lijst is Le Soir, met drie reporters. De Standaard en Knack staan er niet bij.
De journalisten hadden volgens Mediapart, geciteerd door RTBF, de lijst van personen en entiteiten achter 53.247 Maltese vennootschappen, plus meer dan 150.000 documenten. Le Soir schreef onder meer, zoals de artikellijst van EIC toont, over het luxejacht Exuma van Eric Wittouck en de 5,4 procent btw die daarop van toepassing was, en over de zaken van Belgische casino’s op Malta.
Belangrijk om te weten: een vennootschap op Malta is op zich legaal. Het gelekte register zei wie waar aandeelhouder of bestuurder was, niet wie fraude pleegde.
Hoe 35 procent belasting 5 procent wordt
Malta heeft op papier het hoogste vennootschapstarief van Europa: 35 procent. Het truukje zit in de terugbetaling. Hoogleraar internationale fiscaliteit Luc De Broe (KU Leuven) legde het in 2022 uit in De Tijd, geciteerd door VRT NWS: keert de vennootschap een dividend uit, dan betaalt de Maltese fiscus de aandeelhouder vijf of zes zevende van die belasting terug, waar die aandeelhouder ook woont.
- Je Maltese vennootschap maakt 100.000 euro winst.
- Malta heft 35 procent: 35.000 euro.
- Bij uitkering krijgt de aandeelhouder in het gunstigste geval zes zevende terug: 30.000 euro.
- Netto blijft 5.000 euro belasting over. Dat is 5 procent.
De Broe zelf zegt dat je in de praktijk “maar 5 à 10 procent en in sommige gevallen zelfs geen belasting” betaalt. Ter vergelijking: in België lag het tarief in 2017 op 33,99 procent, zo rekende Kamerlid Kattrin Jadin in mei 2017 voor in een schriftelijke vraag. Le Soir schatte dat Malta de andere EU-landen zo 1,5 miljard euro per jaar aan belastingen kost, en ook dat cijfer nam Jadin over. Dat is een schatting van een krant, geen officieel cijfer.
491 of 429 Belgen?
Wie de cijfers over Belgen op Malta naast elkaar legt, ziet ze schuiven. Dat is geen slordigheid: elke teller telde iets anders.
| Cijfer | Wie telde wat |
|---|---|
| 491 Belgen | HLN, mei 2017: Belgen die in de gelekte Malta Files opduiken |
| 429 Belgen | De Tijd, oktober 2022: Belgen met een postbusconstructie op Malta |
| 54 dossiers | Bijzondere Belastinginspectie, 2022: onderzoeken met een link naar Malta |
| 7 dossiers, 4,4 miljoen euro | Bijzondere Belastinginspectie, 2022: afgesloten dossiers met een belastingresultaat |
Let op wat de tabel níet zegt. De 54 BBI-dossiers zijn alle onderzoeken met een Maltese link, niet de opvolging van de Malta Files. Of er één van de 491 namen tussen zit, is niet publiek.
Duitsland ging het register halen, België wachtte op een bevoegde instantie
In de Belgische politiek kwam de scherpste vraag in oktober 2017. Toen vroeg Kamerlid Georges Gilkinet (Ecolo) aan minister van Financiën Johan Van Overtveldt of de FOD Financiën iets met de Maltese gegevens deed. In Duitsland had de fiscus van Noordrijn-Westfalen het Maltese ondernemingsregister in handen gekregen en volgens de vraag zo’n 2.000 Maltese vennootschappen van Duitse belastingplichtigen in kaart gebracht.
Het antwoord van 12 december 2017 is kort. De FOD had “geen enkele maatregel genomen” om de gegevens uit Noordrijn-Westfalen te krijgen. De reden: die deelstaatfiscus is geen bevoegde autoriteit voor gegevensuitwisseling. De minister beloofde zijn administratie te laten “onderzoeken” of de gegevens bij de Duitse overheid konden worden opgevraagd. In de Kamerbulletins met schriftelijke vragen tot medio 2018 vonden wij geen vervolg.
Dat antwoord is te mager. De juridische reden klopt, maar ze beantwoordt de vraag niet: de minister noemde zelf de Duitse overheid als mogelijke route. Zeven maanden na het lek had de FOD de Duitse gegevens nog niet opgevraagd. De 54 dossiers en 4,4 miljoen euro uit 2022 zeggen niet of de Malta Files daar iets aan bijdroegen. Dat is precies het probleem: het lek was openbaar, de opvolging bleef onzichtbaar.
Ook het parlement keek elders. De Panama Papers-commissie leverde op 31 oktober 2017, vijf maanden na de Malta Files, haar verslag af.
In het eindverslag en de bijlagen duikt Malta alleen op in een tabel met belastingverdragen: het protocol van 2010 dat de informatie-uitwisseling met Malta moest moderniseren, was toen nog niet in werking. In mei 2018 moest het volgens de minister nog altijd bekrachtigd worden. Als EU-land moet Malta wel al gegevens uitwisselen via de Europese richtlijn over administratieve samenwerking. De Kamer keurde op 16 november 2017 de 132 aanbevelingen goed, zonder aparte aanbeveling over Malta.
Van lek tot minimumbelasting: de tijdlijn 2017-2026
| Wanneer | Wat |
|---|---|
| 19 mei 2017 | EIC publiceert de Malta Files, met Le Soir als Belgische partner. HLN meldt 491 Belgen. |
| Oktober 2017 | Onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia wordt op Malta vermoord. |
| 31 oktober 2017 | Panama Papers-commissie levert haar verslag af. Malta komt er alleen in een verdragstabel in voor. |
| 12 december 2017 | Minister Van Overtveldt: de FOD nam “geen enkele maatregel” om de Duitse Malta-gegevens te krijgen. |
| Mei 2018 | Het verdragsprotocol België-Malta over informatie-uitwisseling moet nog altijd bekrachtigd worden. |
| Maart 2019 | Europees Parlement noemt Malta, en België, bij zeven lidstaten die agressieve fiscale planning in de hand werken. |
| Juni 2021 | Malta komt op de grijze lijst van de FATF, de internationale waakhond tegen witwassen. |
| Juni 2022 | Malta gaat van die grijze lijst af. |
| Oktober 2022 | De Tijd telt 429 Belgen met een Maltese postbusconstructie. De BBI meldt 54 Malta-dossiers. |
| 2024 | Malta zet de Europese minimumbelasting van 15 procent om, maar stelt de kernregels uit. |
| Oktober 2026 | Geen nieuw publiek cijfer van de fiscus over Malta sinds 2022. |
491 namen in een register zijn geen 491 fraudeurs
Wie hard is voor de fiscus, moet ook dit zeggen. Een Maltese vennootschap is niet verboden. De woordvoerder van de FOD Financiën zei het in 2022 zo: “het enkele feit van een bedrijfsentiteit (kantoor) in Malta is verre van een indicator van fraude.” Daar heeft hij gelijk in. Een lijst kopen en 491 mensen als verdachte behandelen, was ook geen goed beleid geweest.
En België is zelf geen schoolvoorbeeld. Het Europees Parlement noemde in maart 2019 in zijn TAX3-resolutie zeven lidstaten waarvan het belastingstelsel agressieve fiscale planning in de hand werkt. Malta stond erin, maar ook België. The Brussels Times vatte het toen samen als “kenmerken van een belastingparadijs”. Met de vinger naar Valletta wijzen is makkelijk zolang je je eigen regels niet bekijkt.
Waar staat het dossier Malta Files in 2026?
Malta zelf is sinds 2017 wel veranderd, maar minder dan de ophef deed vermoeden.
- Geen zwarte lijst. De EU-lijst van belastingparadijzen gaat alleen over landen buiten de Unie. Malta kan er niet op staan.
- Wel een jaar grijze lijst. De zwaarste tik uit het buitenland kwam van de FATF, die Malta in juni 2021 onder verhoogd toezicht zette en het er in juni 2022 weer afhaalde. Dat ging over witwassen, niet over het belastingtarief.
- Minimumbelasting uitgesteld. Malta zette de Europese minimumbelasting van 15 procent in 2024 om met Legal Notice 32, maar koos voor de uitzondering voor landen met weinig grote moedergroepen. De kernregels gelden daardoor nog niet, en dat uitstel mag tot zes jaar duren.
- Kleine vennootschappen vallen erbuiten. De minimumbelasting raakt alleen groepen met minstens 750 miljoen euro omzet, niet de Belgische consultant met een postbusbedrijf.
En de 491? Wij vonden geen rechtszaak, terugvordering of naam die publiek aan de Malta Files gekoppeld is. Het laatste harde getal blijft dat van 2022: 7 afgesloten dossiers met samen 4,4 miljoen euro. Voor de Belgische economie is dat klein geld. Het kwam in oktober 2022 ook niet via de fiscus in het Belgisch nieuws, maar omdat De Tijd ernaar vroeg.
Vraag 1870 staat op bladzijde 331
Het kost twee minuten. Open het Kamerbulletin QRVA 54 140 en ga naar bladzijde 330 en 331. Daar staat de vraag van Gilkinet en het antwoord van december 2017, in het Nederlands en het Frans. Wie het leest, ziet hoe een vraag over 2.000 Duitse dossiers eindigt bij “ik zal aan mijn administratie vragen om te onderzoeken”. Een tweede antwoord daarover vonden wij niet.
Het volgende moment ligt bij de Kamer. Vraagt een Kamerlid de minister van Financiën opnieuw naar de 54 Malta-dossiers, dan wordt zichtbaar of het er sinds 2022 meer zijn geworden, en of er ooit iets uit Duitsland is gekomen. Tot die vraag gesteld wordt, blijft 4,4 miljoen euro het laatste publieke bedrag over Belgische Malta-dossiers.
Zie je 4Nieuws liever vaker in Google? Kies 4Nieuws als voorkeursbron