We openden op 21 oktober 2026 de officiële fiche van het Zuidpaleis in de Brusselse inventaris van het bouwkundig erfgoed (monument.heritage.brussels, fiche 32777). Het juridisch statuut: “Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024”. Over een schuilkelder, over kelders of over het gebruik van het gebouw in de oorlog staat op die fiche geen woord.
Net die kelders wil de Brusselse stadsvereniging Arau nu laten klasseren. Arau diende bij het Brussels Gewest een verzoek in om “de recent ontdekte schuilkelders onder het Zuidpaleis te laten klasseren”, meldde VRT NWS op 21 oktober 2026 op basis van BRUZZ. Het paleis aan de Maurice Lemonnierlaan moet deels ontmanteld worden voor een tunnel van metro 3.
In vier punten
- Arau vraagt het Brussels Gewest om de schuilkelders uit de Tweede Wereldoorlog onder het Zuidpaleis te klasseren.
- Het telt voor wie het Zuidpaleis kent als marktpaleis, school of sportzaal, en voor iedereen die op metro 3 wacht.
- Een klassering zou de kelders beschermen, terwijl de vergunning voor de ontmanteling archeologische begeleiding van de werken voorschrijft.
- Het Gewest laat de overblijfselen eerst verder onderzoeken; de Raad van State moet nog oordelen over het beroep tegen de tweede sloopvergunning.
Wat ligt er onder het Zuidpaleis, volgens Arau en volgens het Gewest?
Arau publiceerde op 9 september 2026 een historische analyse. Volgens de vereniging liggen in de kelders schuilplaatsen van de Passieve Luchtbescherming, gebouwd in 1940 en 1943. Arau noemt ze “parmi les plus grands que Bruxelles ait comptés”: bij de grootste die Brussel ooit had.
De vereniging steunt op getuigenissen en archiefwerk. Bruxelles Today (19 oktober 2026) noemt een plan en een inventaris van april 1941 uit het Brusselse stadsarchief en oude bewegwijzering die nog in de kelders hangt.
Brussels staatssecretaris voor Stedenbouw Audrey Henry (MR) kreeg maandag 19 oktober in het Brussels parlement vragen over de kelders. “Ze erkende publiekelijk het bestaan van de schuilkelders”, schrijft VRT NWS. Bij een eerste bezoek van Urban.brussels op 25 september “werd bevestigd dat bepaalde ruimtes als schuilkelders hadden gediend”. Tegelijk bleek “dat de kelders in de loop der tijd ingrijpende verbouwingen hadden ondergaan”.
Schuilplaatsen van de Passieve Luchtbescherming uit 1940 en 1943, op basis van getuigenissen en een plan uit april 1941.
Bepaalde ruimtes dienden als schuilkelder, maar de kelders zijn ingrijpend verbouwd.
Van klasseringsaanvraag tot schuilkelder: het dossier sinds 2023
De aanvraag van deze week is niet de eerste. Arau vroeg op 13 juli 2023 al de klassering van het hele Zuidpaleis aan. Dat staat in arrest 265.231 van de Raad van State van 18 december 2025. De regering besliste daar niet over binnen de termijn, en de aanvraag verviel in augustus 2025, meldde BRUZZ op 20 augustus 2025.
Arau diende toen opnieuw in, op 1 en op 20 augustus 2025. De administratie verklaarde de aanvraag van 20 augustus onontvankelijk. Een dag later, op 21 augustus 2025, kreeg de MIVB haar vergunning om het interieur te ontmantelen.
Op 18 december 2025 schorste de Raad van State in kort geding allebei die beslissingen: de onontvankelijkheid in arrest 265.231 en de vergunning in arrest 265.232. Daarna kwam een nieuwe ronde: volgens de verenigingen trok het Gewest de vergunning op 10 juni 2026 zelf in, besliste de regering op 11 juni geen klasseringsprocedure te starten en kwam er op 16 juni een tweede vergunning (VRT NWS, 14 september 2026).
Volgens Arau zelf speelde de oorlogsgeschiedenis geen rol in de aanvragen van 2023 en 2025. Ook de Wikipedia-pagina over het Zuidpaleis noemt de kelders niet.
- 13 juli 2023Arau vraagt klassering van het hele Zuidpaleis
- augustus 2025Eerste aanvraag vervalt; Arau dient opnieuw in op 1 en 20 augustus
- 21 augustus 2025Eerste vergunning voor de MIVB
- 18 december 2025Raad van State schorst vergunning en onontvankelijkheid
- 16 juni 2026Tweede vergunning, na intrekking van de eerste
- 9 september 2026Arau publiceert de analyse over de schuilkelders
Een eigenaar hoort zijn eigen kelder te kennen voor er een sloopvergunning ligt
Henry verdedigde de vergunning. Het bestaan van de kelders was “voor de toekenning van de sloopvergunning noch aan Urban.brussels, noch aan haar kabinet, noch aan andere betrokkenen bij het dossier gemeld”. Dat zal kloppen. Het is net het probleem.
Het Zuidpaleis is eigendom van de Stad Brussel. Arau zegt dat de Stad weigert de plannen van het gebouw te tonen: “de Stad Brussel heeft ons geen toegang verleend tot de plattegronden van het Zuidpaleis”. Dan doet een vzw met vrijwilligers het archiefwerk dat bij een vergunning voor een ingreep in de ondergrond van een gebouw uit 1880 had moeten horen.
Erfgoed zit vaak in wat je van buiten niet ziet. Bij de Boekentoren, waar een Vlaamse erfgoedsubsidie wegvalt, gaat het ook om werk achter de gevel. Een gebouw dat in de inventaris staat, verdient een vergunningsdossier dat ook de kelders beschrijft.
Arau zet de kelders ook in tegen metro 3, en dat weegt mee
Arau is geen neutrale partij. VRT NWS schrijft dat de vereniging zich “van meet af aan verzet tegen het metroproject”. Met deze aanvraag wil Arau het Gewest ook “aansporen om een serieuze en objectieve behandeling van het dossier van het Zuidpaleis te waarborgen, zonder inmenging van de MIVB”.
Dat maakt de schuilkelders tot een hefboom in een veel grotere strijd. En de kelders zijn volgens Urban.brussels ingrijpend verbouwd. Een klassering beschermt wat er nog staat, niet wat er in 1943 stond. Hoeveel daarvan over is, weet vandaag niemand, ook Arau niet.
De administratie schreef in augustus 2025, geciteerd in het arrest, dat herhaalde, gelijkaardige aanvragen leiden tot een “encombrement inutile” van haar diensten. De Raad van State schorste die beslissing in kort geding. Maar wie voor de vierde keer een beschermingsaanvraag indient, moet straks laten zien dat het om meer gaat dan tijd winnen.
Het Gewest bevestigt dat ruimtes als schuilkelder dienden, en ze stonden in geen enkel eerder dossier.
De kelders zijn ingrijpend verbouwd, en Arau verzet zich al jaren tegen metro 3.
Wie het Zuidpaleis van binnen kende, kan het dossier nu helpen
Arau bouwde zijn analyse op herinneringen van mensen die het gebouw gebruikten, en stelt voor om alle sporen en herinneringen over het paleis in de oorlog te verzamelen. Heb je foto’s van de kelders of verhalen van ouders of grootouders over schuilen aan de Lemonnierlaan, bezorg ze aan Arau voor je afrekent met het idee dat het toch te laat is.
Lees eerst de inventarisfiche zelf: zoek op monument.heritage.brussels naar fiche 32777. Daar zie je wat het Gewest vandaag officieel over het gebouw weet. Meer uitleg over hoe we bronnen lezen, staat bij onze werkwijze en correcties. Ander Belgisch nieuws vind je op de voorpagina.
Komt het kelderonderzoek nog vóór de eerste graafbak?
Henry belooft aanvullend onderzoek “om de overblijfselen in kaart te brengen en de erfgoedwaarde ervan objectief te beoordelen”. Ze voegde eraan toe dat de vergunning “voorziet in archeologische begeleiding van de werkzaamheden”.
Twee momenten beslissen hoe dit afloopt. Het eerste is het oordeel van de Raad van State over de schorsing van de tweede vergunning; daar is volgens de berichtgeving nog geen uitspraak over. Het tweede is de uitslag van het kelderonderzoek. Blijft het bij archeologische begeleiding tijdens de werken, dan wordt de schuilkelder pas beschreven terwijl hij verdwijnt.
Foto bovenaan: de gevel van het Zuidpaleis aan de Maurice Lemonnierlaan. Foto: User:Ben2 via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
- Raad van StateOordeel over de schorsing van de tweede vergunning
- Urban.brusselsAanvullend onderzoek naar de overblijfselen
- Brussels GewestBeslissing over de klassering van de schuilkelders
Zie je 4Nieuws liever vaker in Google? Kies 4Nieuws als voorkeursbron